Atrakcje Przyrodnicze

Rezerwaty Przyrody

„LAS LIPOWY OBROŻYSKA”
Rok założenia 1919 potwierdzony zarządzeniem Ministra LiPD z 1957 r. Pow. 100,38 ha.

Las liściasty ze znaczną przewagą lipy drobnolistnej jest typowy dla pierwotnych drzewostanów, jakie rozprzestrzeniały się w fazie holoceńskiego optimum klimatycznego w Karpatach. Położony jest w strefie przejścia od piętra pogórza do regla dolnego. W zbiorowiskach roślinnych zaznacza się udział gatunków charakterystycznych dla karpackiego grądu lipowego Tilio-Carpinetum i buczyny karpackiej Dentario glandulosae-Fagetum. Powierzchniowo dominuje karpacki grąd lipowy. W warstwie drzew rosną: lipa drobnolistna z licznymi starymi okazami oraz grab zwyczajny. Wśród zbiorowiska grądu lipowego można wyróżnić wariant lipowy ubogi z mchem płonnikiem i wariant lipowy żyzny z gwiazdnicą wielkokwiatową. Pierwszy z nich, występuje na glebach piaszczysto-gliniastych, płytkich i szkieletowych. Charakteryzuje go duży udział lipy drobnolistnej, ubóstwo florystyczne i domieszka świerka w niższej warstwie. Drugi wariant, związany z glebami gliniasto-piaszczystymi, głębokimi i dość wilgotnymi, wyróżnia się urozmaiconym drzewostanem lipowo-jaworowo-klonowym i większym bogactwem florystycznym. W niżej położonych partiach rezerwatu występują płaty zespołu olszyny karpackiej Alnetum incanae, a na dnie dolinki zbiorowisko łąkowe z rzędu Arrhenatheretalia. Różnorodność zbiorowisk roślinnych rezerwatu jest uwarunkowana częściowo osuwiskowym ukształtowaniem terenu obfitującym w formy małych nieckowatych i podmokłych nisz, stromych ich obramowań i względnie suchych garbów utworzonych z osuniętych pakietów piaskowców magurskich. Obszar rezerwatu cechują łagodniejsze warunki termiczne w stosunku do otoczenia stąd też obecność praktycznie litego drzewostanu lipowego.

Ścieżka Przyrodnicza w rezerwacie „Las Lipowy Obrożyska”

„HAJNIK”
Rok założenia 1974. Pow. 16,90 ha.

Znajdujący się przy zbiegu dwóch potoków płynących głębokimi wąwozami, zatarasowanymi miejscami przez powalone stare drzewa. Osobliwością jest fragment czystego drzewostanu jodłowego naturalnego pochodzenia, w wieku 130-180 lat. Pojedyncze jodły osiągają tu 100-115 cm grubości w pierśnicy i około 40 m wysokości. Zespół jedlin – Galio-Abietetum zajmuje mniejszą część rezerwatu. Dominującym zespołem jest buczyna karpacka Dentario glandulosae-Fagetum, z mieszanym drzewostanem jodłowo-bukowym z przewagą buka w niższej warstwie. Runo jest bardzo gęste, wysokie z dużym zróżnicowaniem gatunkowym. Najwięcej jest wietlicy samiczej oraz jeżyny gruczołowatej. Występują tu wszystkie gatunki typowe dla lasów bukowych tego zespołu, a więc: żywce - gruczołowaty i cebulkowy, żywokost - sercowaty i bulwiasty i paprotniki.

„ŻEBRACZE”
Utworzony w 1996 r. Wielkość rezerwatu – 44,67 ha i otuliny – 148,74 ha.

Rezerwat Żebracze położony jest na terenie leśnictwa Szczawnik, w nadleśnictwie Piwniczna gdzie zajmuje część stoku Kotylniczego Wierchu. Bukowo-jodłowe drzewostany, których średni wiek wynosi około 150 lat położone są na stromym stoku o wystawie południowo-zachodniej, na wysokości od 700 do 1000 m npm. Przewaga buka w podszyciu wskazuje na to, że i w tym przypadku w przyszłości dominować będzie ten gatunek. Tendencja wypierania jodły przez buka zaznacza się powiem powszechnie w drzewostanach regla dolnego w całych Beskidach.
Największą powierzchnię rezerwatu zajmuje buczyna karpacka, przy czym wyróżniono 4 warianty tego zespołu: wariant typowy, wariant wietlicowo-narecznicowy z wietlicą samiczą i narecznicą krótkoostną, wariant trzcinnikowy z trzcinnikiem leśnym oraz wariant z niecierpkiem pospolitym. Wariant trzcinnikowy zbliżony do kwaśnej buczyny występuje w miejscach bardziej eksponowanych, dobrze naświetlonych. W runie występuje tu także objęta ochroną marzanka wonna, a ponadto gajowiec żółty. W miejscach wyraźnie wilgotniejszych, z mniejszym dostępem światła, dno lasu pokrywa wariant niecierpkowy, natomiast w miejscach stromych i kamienistych występuje wariant typowy. Oprócz narecznicy i wietlicy w zespole notowano także inne paprocie, jak np. zachyłka oszczepowata i zachyłka trójkątna.
W miejscach, gdzie gleby są mniej zasobne w składniki pokarmowe występują drzewostany bukowe, należące do zespołu kwaśnej buczyny Luzulo nemorosae-Fagetum. W rezerwacie ma on jednak marginalne znaczenie, gdyż występuje na stosunkowo niewielkiej powierzchni. W porównaniu do silnie zdewastowanych i odmłodzonych drzewostanów w otoczeniu las ten stanowi dobrze zachowany starodrzew dawnej puszczy karpackiej. Dodatkowym walorem są liczne wychodnie skalne.

Pomniki Przyrody

MOFETA w Złockiem
Pomnik przyrody nieożywionej im. Prof. Henryka Świdzińskiego

Mofeta usytuowana jest w dnie bagnistego koryta potoku Złockiego, przez co wypływ CO2 częściowo ma miejsce pod pokrywą wody i dlatego jest doskonale widoczna. W kilku punktach, na powierzchni około 25 m2, wydobywają się nieustannie w dzień i w nocy różnej wielkości i ze zmienną częstotliwością bąble CO2. W rejonie tym występuje kilka źródeł wód mineralnych. Największe nazwane jest Bulgotką, inne, Zatopione – pokryte jest wodą potoku; występuje tu również samotna sucha ekshalacja dwutlenku węgla – Dychawka. Nazwy te doskonale obrazują ich charakterystyczne cechy, gdyż pękające bąble wydają syczące i bulgoczące odgłosy, a z pozbawionej wody Dychawki słychać „oddech” ziemi.
Wydobywający się gaz odznacza się bardzo wysoką zawartością CO2, wynoszącą 94,3 %, a w jego składzie znajduje się również N2 – 4,17 % i O2 – 0,44 %. Gaz ten pochodzi z głębokiego podłożą subdukowanego w miocenie pod orogen Karpat a genetycznie jest on związany z młodotrzeciorzędowym wulkanizmem i/lub niskotemperaturowym metamorfizmem skał węglanowych.
Na wyjątkowo atrakcyjną oprawę mofety w Złockiem wpływa bulgoczące rdzawożółte błoto, kolorystycznie kontrastujące z porastającą je intensywnie zieloną, niskopienną roślinnością. Wytrąca się ono z wód wypływających tu szczaw, zawierających dużą ilość związków żelaza i ma charakter koloidalnej, czerwonobrunatnej galaretowatej zawiesiny, cienkiej powłoki lub spienionego żelu. Osad ten zawiera także wiele minerałów wymytych ze skał podłoża, takich jak: kwarc, kaolinit, illit, montmorillonit, kalcyt, skalenie i chloryt. Ten rdzawy sedyment nazywany jest potocznie „rudawką” a jego nagromadzenie może doprowadzić do powstania ochry, cenionego od czasów paleolitu surowca mineralnego.
Roślinność porastająca rejon występowania mofety należy do zespołu siedlisk wilgotnych i błotnych. Rośnie tu w gęstych kępach: sitowie leśne, mietlica rozłogowa, knieć błotna, rzeżucha gorzka, przytulia błotna, karbieniec pospolity, tojeść rozesłana, mięta długolistna, niezapominajka błotna, jaskier rozłogowy oraz manna jadalna.
Mofetę udostepniono do zwiedzania według projektu pracowników AGH: Lucyny Rajchel, Jacka Rajchela i Tomasza Wieji we współpracy z Popradzkim Parkiem Krajobrazowym.

LIPA DROBNOLISTNA (Tilia cordata)
Muszyna Złockie; nr rej. woj. 55
Dec. Nr Rol. IX-3/117/63 z dn. 12.12.1963 r.

Drzewo 3-pniowe rosnące przy drodze prowadzącej z centrum wsi w kierunku cerkiewki. Obwód pni na wys. 1,30 m. – 2,88 m, 2,75 m, 3,20 m i o rozpiętości korony 12 m. Drzewo bardzo charakterystyczne w krajobrazie wsi.
Własność: Skarb Państwa.

GRUPA LIP (Tilia cordata i Tilia platyphyllos)
Andrzejówka; nr rej. woj. 80
Dec. Nr Rol. VIII-5/15/65 z dn. 23.04.1965 r.

Drzewa rosną wokół zabytkowej cerkiewki w Andrzejówce, która pochodzi z XVII w. Obwód pni drzew od 1,60 m do 3,00 m. Grupa efektywnie podnosi walory estetyczne zabytku. Ochroną objęte jest 20 lip.
Własność: Parafia Rzymsko-Katolicka Andrzejówka.

ALEJA LIPOWA – grupa drzew (Tilia)
Muszyna; nr rej. woj. 150
Dec. Nr Rol. op 8311/54/69 z dn. 2.04.1969 r.

Aleja Lipowa – 36 sztuk, w wieku ok. 200 lat, które rosną pomiędzy cmentarzem parafialnym a kościołem w Muszynie. Drzewa w alei poddano zabiegom pielęgnacyjno- konserwacyjnym w 1992 r. Obwód pni drzew na wys. 1,30 m – śr. 2,00 m.
Własność: Parafia Rzymsko-Katolicka Muszyna

CZARNA MŁAKA Stawek pochodzenia osuwiskowego
Powroźnik; nr rej. woj. 289
Dec. Nr Rol-Sop 7140/79/78 z dn. 30.12.1978 r.

Ochroną objęto wyjątkowo malowniczy staw górski pochodzenia naturalnego o pow. 0,3 ha. Powstanie zbiornika należy wiązać ze stosunkowo młodymi procesami osuwiskowymi. Znajduje się on na płn.-zach. stoku jednego ze wzniesień nad potokiem Muszynka ok. 1,5 km od koryta.
Obserwuje się tu ekspansję zbiorowisk roślinnych typowych dla miejsc bagiennych (roślinność niskotorfowiskowa). Jest trwałym elementem krajobrazu i obiektem unikatowym w tej części kraju i gór.
Własność: Skarb Państwa.

UROCZYSKO SZCZAWNIK Drzewostan jodłowo – bukowy
Szczawnik; nr rej. woj. 340
Zarządz. Nr 4 Woj. Nowosąd. z dn. 17.01.1990 r.

Pomnikiem ustanowiono dobrze zachowany fragment dawnej puszczy karpackiej o pow. 8,24 ha. Wiek drzew ok. 170 lat. Obiekt znajduje się przy szlaku ze Szczawnika do Bacówki nad Wierchomlą i stanowi atrakcję turystyczną oraz wartość dydaktyczną.
Własność: LP Nadleśnictwo Piwniczna.

Inne pomniki Przyrody

Muszyna

• sosny wejmutki i lipa drobnolistna
• świerk wężowy
• trzy lipy drobnolistne
• grupa lip drobnolistnych
• lipa szerokolistna
• aleja lipowa sp.
• pięć modrzewi europejskich
• dąb szypułkowy

Złockie

• grusza pospolita

Leluchów

• lipy drobnolistne
• lipa drobnolistna
• lipa szerokolistna

Wojkowa

• jesion wyniosły
• jesion wyniosły

Bibliografia:
Popradzki Park Krajobrazowy, Stary Sącz 2000
Pomniki przyrody, Popradzkiego Parku Krajobrazowego, Stary Sącz 1998