MUZEUM REGIONALNE PTTK "PAŃSTWA MUSZYŃSKIEGO"

HISTORIA POWSTANIA MUZEUM
Muzeum Regionalne PTTK w Muszynie zostało oficjalnie otwarte w dniu 3.08.1958 roku. Podczas uroczystości zebraną młodzież, społeczeństwo, letników i delegatów P.T.T.K. przywitał założyciel muzeum Karol Rojna. Ekspozycję otwarto przy niewielkiej ilości eksponatów, do 1969 roku zgromadzono ich 288 (pierwsza księga inwentarzowa). Początkowo patronat nad placówką sprawowało miejscowe koło PTTK oraz Urząd Miasta. W 1968 roku Muzeum zostało przejęte przez ZO PTTK w Krynicy i zatrudniony zostaje nowy kierownik muzeum - historyk sztuki Agnieszka Bujarska. W okresie jej działalności pozyskano wiele ciekawych eksponatów z dziedziny etnografii i sztuki podczas penetracji terenu. Dzięki jej staraniom powstała również profesjonalnie wykonana ekspozycja historyczna. Stroną plastyczną zajęła się krakowska artystka Teresa Białas -Terakowska. W okresie pracy A. Bujarskiej z funduszu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i ZG PTTK dokonano wielu zakupów z dziedziny etnografii i sztuki ludowej. W 1972 roku ilość eksponatów wynosiła 572. W 1972 roku następuje kolejna zmiana kierownictwa, stanowisko to zostaje powierzone Pani Wiesławie Czerniec. Kontynuuje ona prace zaczętą przez swoich poprzedników, to znaczy dokonuje zakupów tym razem tylko z funduszów ZG PTTK, organizuje wystawy czasowe, prelekcje, prowadzi prace badawcze dotyczące rodów muszyńskich, strojów mieszczańskich, gwary oraz okolicznych zabytków. Jej niezwykle aktywną działalność przerywa choroba, która zmusiła ją do rezygnacji z czynnej pracy zawodowej. W 1986 r. pracę w muzeum rozpoczyna nowy kierownik Barbara Rucka. Przez dwa lata pracuje wspólnie z panią W. Czerniec. Po jej rezygnacji muzeum posiada jednoosobową obsługę. W latach 1986-1997 zakupiono 137 eksponatów, darowanych zostało 319, pozyskano 160. Dokonano konserwacji 55 eksponatów. Obecnie w zbiorach muzeum znajduje się 2050 eksponatów .

SIEDZIBA MUZEUM
Budynek będący siedzibą muzeum, potocznie nazywany jest "Zajazdem", gdyż taką funkcję pełnił w okresie istnienia starostwa muszyńskiego. Obiekt ten wchodzi w skład podzamkowego zespołu dworskiego z którego zachował się również dwór starostów i kordegarda. Zajazd został wybudowany prawdopodobnie na przełomie XVIII/XIX wieku i stanowił niegdyś całość z karczmą, która istniał do lat 30-tych naszego stulecia. Zarówno gospodarze jak i zatrzymujący się podróżni mieszkali w zajeździe (gospoda). Karczma natomiast pełniła rolę dzisiejszej restauracji, gdzie każdy przybyły (miejscowy lub podróżny) mógł liczyć zarówno na posiłek jak i coś mocniejszego. Namacalnym dowodem istnienia karczmy były odkopane podczas robót ziemnych w 1972 roku części fundamentów i sklepień. Muzeum posiada fotokopie planów tej karczmy. Opierając się na nich można stwierdzić, że była to typowa polska karczma z przełomu XVIII/XIX w. Był to obszerny, podpiwniczony, murowany budynek z wielką sklepioną sienią w części środkowej. Ciągnęła się ona od bramy wjazdowej do obszernego stanu (szopa, stajnia, powozownia) położonego w południowo- zachodniej stronie zespołu dworskiego. Do czasów współczesnych dotrwały jedynie elementy z wystroju dawnego zajazdu, które stanowią obecnie ekspozycję etnograficzną.

ZBIORY MUZEALNE

DZIAŁ SZTUKI
Najcenniejszymi zabytkami tego działu to dwie prace Nikifora oraz ikona połemkowska z wizerunkiem Chrystusa, dodatkowo ozdobiona mosiężną grawerowaną koszulką. Cennym darem dla muzeum były listy sądeckiego malarza Edmunda Cieczkiewicza pisane do w latach 1941-43 do przyjaciół zamieszkałych we Lwowie. Przedstawiają one satyryczne akwarelki obrazujące życie codzienne w okresie okupacji i opatrzone są dodatkowo żartobliwymi komentarzami autora. Sztukę współczesną reprezentują: akwarele Jerzego Udzieli, obrazy olejne Aleksandara Jurkiewicza, malowane na szkle obrazy Karola Rojny, malarstwo olejne Kazimierza Kwiatkowskiego, Barbary Cichy oraz zbiór prac poplenerowych.
W dziale sztuki ludowej na wspomnienie zasługują rzeźby takich twórców jak: Józef Citak, Józef Sikorski, Jan i Stanisław Niewolowie, Piotr Zelek i Edward Grucela. Ciekawostką tego działu są oryginalne i bogate w formie rzeźby i naczynia gliniane wykonane przez Kunegundę Jeżowską i małżeństwo Tylusiów ze Złockiego.

DZIAŁ HISTORYCZNY
Najcenniejszym eksponatem tego działu jest oryginalny dokument spisany na pergaminie, dotyczący cechów miasteczka Tylicz. Dokument wydany został w dniu 14 czerwca 1725 roku na zamku w Muszynie przez biskupa krakowskiego Konstantego Felicjana Szaniawskiego. miejscowych strychów dostało się do muszyńskiego muzeum kilka skrzyń (cechowe, wianowe, podróżne). Dwie z nich są wyjątkowo piękne. Pierwsza z nich będąca prawdopodobnie własnością cechu krawieckiego na przedniej desce ma wyrzeźbione emblematy: żelazko i nożyce. Druga skrzynia to podróżny sepet biskupi pochodzący z XVI w. Na zewnętrznej jego ściance namalowano obraz Świętej Rodziny. Na wieku od wewnątrz - Herb Pomian oraz insygnia biskupie. Do ciekawostek tego działu należy również: karabin skałkowy (XVIII w.), broń ćwiczebna (XVIII/XIX w.), topór katowski, szabla oraz moneta XVII w. W zbiorach muzeum znajdują się również nieliczne judaika.

DZIAŁ ETNOGRAFICZNY
W dziale tym zgromadzono sprzęty, narzędzia i ubrania używane na co dzień w gospodarstwie domowym m.in.: łemkowskie jarzma i chomąta na woły, wydłubany w pniu jodły trzymetrowy sąsiek na zboże, mieszczańska pralka półautomatyczna, kubek z przegródką dla wąsatych mieszczan, muszyńskie i łemkowskie stroje kobiece, młynki do palenia kawy, żelazka i kołowrotki. Jednym z ciekawszych eksponatów jest rzadko spotykany ręczny typ tokarni z dwoma kołami i przekładnią. W 1996 roku przybył również ekspozycji nożny typ tokarni. Oba te obiekty pochodzą sprzed około 100 lat. Ciekawostką są też wielkie siekacze do mięsa z podwójnymi ostrzami (90cm.x 35 cm), które były używane w miejscowej masarni jeszcze na początku naszego stulecia. Jedyną pozostałością istniejącej do 1920 roku farbiarni płótna w Muszynie, są drewniane klocki do druków oraz próbki materiałów które były tu wytwarzane. Osobną kolekcję stanowią narzędzia używane przez pasterzy wypasających w tym regionie owce. Znajdują się wśród nich: żeliwne kotły do warzenia sera owczego, prasy do sera, drewniane cedzki, skopki na mleko, ława do gręplowania wełny oraz pasterska torba z borsuka. Od 1998 roku część ekspozycji etnograficznej zajmuje tzw. dawny zajazd, w którym wyeksponowane są pozostałości z tego obiektu tj. szafa grająca, bas, kolekcja ozdobnych butelek z XVIII/XIX w., stół z ławą i typowy muszyński kubek z przegródką dla wąsatych mieszczan.

OPIS STAŁYCH EKSPOZYCJI MUZEUM
Po remoncie sal wystawowych zmieniła się obecnie kolejność naszej ekspozycji. Gości, którzy odwiedzą nasze muzeum pragniemy oprowadzić po nowej ekspozycji i wprowadzić w dawny świat mieszczan muszyńskich.

SALA PRZEDSIONKOWA - sztuka
W pomieszczeniu tym gości odwiedzających muzeum wita postać mieszczki muszyńskiej w oryginalnej spódnicy wełnianej pod którą falują pięknie haftowane białe halki. Postać okrywa olbrzymia chusta tzw."Tybetka". Głowę mieszczki zdobi oryginalny czepiec tiulowy przystrojony kwiatami. W pomieszczeniu tym króluje jednak głownie sztuka ludowa .Malarstwo reprezentują prace: Karola Rojny (legendy muszyńskie przedstawione na szkle), Kazimierza Kwiatkowskiego, Barbary Cichej, Jerzego Udzieli, Aleksandara Jurkiewicza i pani Czartoryskiej. W dziale sztuki ludowej na wspomnienie zasługują rzeźby takich twórców jak: Józef Citak, Józef Sikorski, Jan i Stanisław Niewolowie, Piotr Zelek i Edward Grucela. Ciekawostką tego działu są oryginalne i bogate w formie rzeźby i naczynia gliniane wykonane przez Kunegundę Jeżowską i małżeństwo Tylusiów ze Złockiego.

II POMIESZCZENIE - archiwum biuro i ekspozycja regionalna
Kolejnym pomieszczeniem jest znajdujące się na lewo od wejścia pomieszczenie biurowe, gdzie zwiedzający oprócz biletów wstępu mogą nabyć publikacje o regionie oraz skorzystać w czytelni z materiałów archiwalnych. W izbie tej podczas remontu odkryto dość rzadko spotykany system grzewczy. W ścianie zewnętrznej (dookoła) na wysokości ok. 40 cm od podłogi przebiega poziomo kanał zakończony w narożach paleniskami, które rozmieszczano na przemian z otworami do czyszczenia przewodu. W pewnym miejscu kanał wznosi się pod kątem prostym w górę i przechodząc w ścianę działową znajduje ujście w kominie. Po remoncie wyeksponowane zostały dwa paleniska oraz ciąg grzewczy w dolnej części pomieszczenia. Cała sala podzielona jest na dwie części archiwalną i ekspozycyjną. W części archiwalnej zgromadzone zostało około 600 książek dotyczących historii, krajoznawstwa i turystyki dawnego "Państwa muszyńskiego". W zbiorach archiwalnych posiadamy również kolekcję 450 zdjęć oraz dokumentów archiwalnych. W drugiej części sali znajduje się ekspozycja obrazująca historię i kulturę Łemków. Najcenniejszym zabytkiem tego działu jest ikona z wizerunkiem Chrystusa, dodatkowo ozdobiona mosiężną grawerowaną koszulką. Ciekawostką jest również trzymetrowy sąsiek tzw. dłubanka wykonana z jednego kawałka pnia jodły o przekroju 1,5 m oraz spódnice łemkowskie z płótna drukowanego wykonanego w farbiarni Buszka w Muszynie. W drugiej części sali możemy podziwiać kolekcję skrzyń między innymi: cechowe, wianowe, podróżne. Dwie z nich są wyjątkowo piękne. Pierwsza z nich będąca prawdopodobnie własnością cechu krawieckiego na przedniej desce ma wyrzeźbione emblematy: żelazko i nożyce. Druga skrzynia to podróżny sepet biskupi pochodzący z XVI w. Na zewnętrznej jego ściance namalowano obraz Świętej Rodziny. Na wieku od wewnątrz - Herb Pomian oraz insygnia biskupie.

KOLEJNA III SALA ZNAJDUJĄCA SIĘ NA PRAWO OD WEJŚCIA REPREZENTUJE ZBIORY ETNOGRAFICZNE
W dziale tym zgromadzono sprzęty, narzędzia i ubrania używane, na co dzień w gospodarstwie domowym m.in.: łemkowskie jarzma i chomąta na woły, mieszczańska pralka półautomatyczna, muszyńskie i łemkowskie stroje kobiece, młynki do palenia kawy, żelazka, kołowrotki, maglownice itp. Jednym z ciekawszych eksponatów jest rzadko spotykany ręczny typ tokarni z dwoma kołami i przekładnią. W 1996 roku przybył również ekspozycji nożny typ tokarni. Oba te obiekty pochodzą sprzed około 100 lat. Ciekawostką są też wielkie siekacze do mięsa z podwójnymi ostrzami (90cm.x 35 cm),które były używane w miejscowej masarni jeszcze na początku naszego stulecia. Jedyną pozostałością istniejącej do 1920 roku farbiarni płótna w Muszynie, są drewniane klocki do druków oraz próbki materiałów, które były tu wytwarzane. Osobną kolekcję stanowią narzędzia używane przez pasterzy wypasających w tym regionie owce. Znajdują się wśród nich: żeliwne kotły do warzenia sera owczego, prasy do sera, drewniane cedzki, skopki na mleko, ława do gręplowania wełny oraz pasterska torba z borsuka. Od 1998 roku część ekspozycji etnograficznej zajmuje wyposażenie dawnego zajazdu tj. szafa grająca, bas, kolekcja ozdobnych butelek z XVIII/XIX w., stół z ławą i typowy muszyński kubek z przegródką dla wąsatych mieszczan.

W KOLEJNYM POMIESZCZENIU TURYŚCI MOGĄ ZAPOZNAĆ SIĘ Z HISTORIĄ "PAŃSTWA MUSZYŃSKIEGO"
Oglądając fotokopię dokumentów archiwalnych, starych zdjęć, rycin i drzeworytów. W sali tej wita nas spoglądający srogo z ryciny pierwszy duchowny właściciel Muszyny biskup krakowski Paweł z Przemankowa (1288 r). Oglądając kolejne plansze dowiadujemy się o pierwszych kupcach prowadzących swe karawany traktem "węgierskim" wzdłuż Popradu, o zbójnikach którzy ich grabili oraz o wojsku muszyńskim - Harnikach łapiących niepoprawnych bandytów i odstawiających ich przed oblicze surowego "sądu kryminalnego". W sali tej przybliżone są również sylwetki trzech słynnych Polaków, których losy na krótko splotły się z Muszyną tj. Jana Kochanowskiego, Kazimierza Pułaskiego i Jana Matejki. Najcenniejszym eksponatem tego działu jest oryginalny dokument spisany na pergaminie, dotyczący cechów miasteczka Tylicz. Dokument wydany został w dniu 14 czerwca 1725 roku na zamku w Muszynie przez biskupa krakowskiego Konstantego Felicjana Szaniawskiego (obecnie w konserwacji). Do ciekawostek tego działu należy również karabin skałkowy (XVIII w.), broń ćwiczebna (XVIII /XIX w.), topór katowski, szabla oraz moneta XVII w. W zbiorach muzeum znajdują się również nieliczne judaika.

ADRES:

33-370 Muszyna, ul. Krzywa 1, województwo małopolskie,
telefon: (18) 534 91 61.

Godziny i dni otwarcia muzeum:
poniedziałek- sobota od 9:00 do 17:00
niedziela od 13:00 do 17:00